रूप
दशमिकृत्यम्
दशम्याम् - दुर्गापुजनं तु द्वितियादिनवत्कृत्वा उत्तराङ्गपूजार्घ्यनिवेदनादिकं कृत्वा अपराजितां च सम्पूज्य विसर्जनं कुर्यात्। इति दशमीकृत्यविधी :।
"दशमीको दिन दुर्गापूजन दोस्रो दिनकै जस्तै गरी, उत्तराङ्ग पूजा, अर्घ्य निवेदन आदि गरी, अपराजिताको पनि पूजा गरी विसर्जन गर्नू। यसरी दशमीकृत्यको विधि सम्पन्न हुन्छ।"
नित्यपूजा विधि सबै पहिलेको जस्तै गर्ने-
अपराजिता पूजा
देविको पुजा गर्ने
देव्या नित्यार्चनं विधाय उत्तराङ्गं च कृत्वा कुशादिन्यादाय -
"देवीको नित्य पूजा गरी उत्तराङ्ग पनि सम्पन्न गरी, कुश आदि लिएर–"
सङ्कल्प गर्ने
ॐ अद्येह मम श्रीपरमेश्वरीष्टदेवता महाकाली महालक्ष्मी महासरस्वती स्वरुपिणि भगवती दुर्गादेवीप्रीतये प्रतीपदा आरभ्य अद्यपर्यान्तं कृतस्य शरत्कालिक देविपूजन कर्मण: कल्पोक्त फलप्राप्त्यर्थं अपराजिता जयाबिजयादिनां पूजनं तथा एतावद्दिनपर्यन्तं स्थापित पूजित देविदेवानां बिसर्जनं चाहं करिष्ये ।
इति सङ्कल्प्य
न्यासं कुर्यात्
न्यास् गर्ने-
ॐ अँ अङ्गुष्ठाभ्यां नम :।
ॐ पं तर्जनिभ्यां स्वाहा।
ॐ राँ मध्यमाभ्यां बषट्।
ॐ जिँ अनमिकाभ्यां हुम्
ॐ तां कनिष्ठिकाभ्यां वौषट्।
ॐ अः करतलकरपृष्ठाभ्यां फट्।
इति करन्यास:।
ॐ अं हृदयाय नम:।
ॐ पं शिरसे स्वाहा।
ॐ रां शिखायै बषट्।
ॐ जिं कवचाय हुम्।
ॐ तां नेत्रत्रयाय वौषट्।
ॐ अ: अस्त्राय फट्।
इत्यङ्गन्यास: ।
तत:(ॐ फट्)इत्यर्ध्यं कर्मपात्रोदकेन संशोध्य धेनुमुद्रां प्रदर्शयेत् ।
"त्यसपछि (ॐ फट् भनी) अर्घ्यलाई कर्मपात्रको जलले शुद्ध गरी धेनुमुद्रा देखाउनू।"
धेनुमुद्रा वनाउने-
तत: पुष्पादीन्यादाय
हृदयकमलमध्ये-
"हृदयकमलको बीचमा (मानसिक रूपले)–"
मसानस पूजा गर्ने (मनले पूजा गर्ने)
गौरवर्णां पीतवस्त्रां सर्वाङ्गसुन्दरी खड्गचर्मधरां व्यग्रकरां सर्वालङ्गकारयुतां चतुर्भुजां त्रिनेत्रां देवीं
ध्यात्वा मानसोपचारै: संपूज्री
ॐ भगवत्यपराजिते आवाहिता सुप्रतिष्ठा भव ।
तथैव जयां विजयां च ध्यात्वाऽ वाह्य
ॐ जयन्ती...इति मन्त्रेण
ॐ अपराजितायै नम:।
तद्दक्षिणे- ॐ जयायै नम:।
वामे- विजयायै नम:।
तत्रैव- ॐ आदित्यादिनवग्रहेभ्यो नम:।
इति प्रत्येकं पाद्यादिभी: षोडशोपचारै:सम्पूज्य
नमस्कार गर्ने
तत: पञ्चवर्णपताका: पञ्च कार्पासबीज- बहुतर कुष्माड पुष्पाणि, तथा अपराजिता- सोमराजी- द्रोण- करविर- बिल्व- रुद्रजटा- लोध्रपुष्पैदेवीं यथासम्भभ्यर्च्य तत्परिवारान् स्वकुलदेवांश्च सम्पूज्य प्रार्थयेत् ।
"त्यसपछि पाँच रङ्गका ध्वजा, पाँच कपासका बीउ, धेरै कुभिन्डोका फूल, तथा अपराजिता, सोमराजी, द्रोण, करवीर, बेल, रुद्रजटा, लोध्रका फूलहरूले देवीलाई यथासम्भव पूजा गरी, उहाँका पार्षद र आफ्ना कुलदेवताहरूको पनि पूजा गरी प्रार्थना गर्नू।"
देवीलाई भेटिए जति पुष्प अर्पण गर्ने-
जय देवि जगन्मात र्जय विश्वविमोहिनि।
प्रसीद मम कल्याणि वाञ्छासिद्धिकरी भव।
।।इति।।
ततः
"त्यसपछि (क्षमा माग्दै)–"
दुर्गेस्मृता, देवि प्रपन्नार्ती, न मन्त्रं नो यन्त्रं आदिले क्षमा माग्ने (इ श्लोक र स्तोत्र चण्डिबाट लिने)
ॐ दुर्गेस्मृता ........। ॐ देवि प्रपन्नार्ती........।ॐ न मन्त्रं नो यन्त्रं........
इत्यादिभी: क्षमापयेत।
पहेलो वस्त्रमा सर्सिउ,अपराजितपत्र इत्यादी राखेर देविको दाहिने भुजामा वाध्ने या सम्झिने-
तत: पीतवस्त्रे सर्षपमपराजितपत्रं च निधाय पोटलिकां कृत्वा कङ्कणवद्दं कारयेत तत:
"त्यसपछि पहेँलो वस्त्रमा सर्स्युँ र अपराजिताको पात राखी पोको (पोटली) बनाई कङ्कणझैँ बाँध्न लगाउनू; त्यसपछि–"
ॐ कृयासिद्द्यै अपरिजातायै नम:।
ॐ दुर्गायै नम:।
इति सम्पूज्य देव्या दक्षिणं भुजे बद्ध स्मरणन् स्थापयेत्।।
तत:-
"त्यसपछि–"
देवीको परिक्रमा गर्ने र अर्घ्य दिने-
ॐ अ:ह्रदयाय नम:।
इति देवीं प्रदिक्षीणीकृत्य शङ्खजलं भ्रामयित्वा अर्ध्यमुत्थ्याप्य शिर: समीप नीत्वा भगवत्याश्चराण युगलं स्मरन्-
अर्घ्य दिने-
ॐ गन्धाक्षतैश्च संयुत्तं फलपुष्पयुतं तब।
दत्तमर्ध्यंगृहाणेदं प्रसिद परमेश्वरि।।
इति निबेद्य ,पुष्पादिन्यादाय -
फूल लिएर नमस्कार गर्ने-
ॐ अपराधसहस्राणी कृयन्तेऽहर्निशं मया।
दासोऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व परमेश्वरी।।
इत्यर्पयेत् ।।
।।इति दशमिकृत्ये अपराजितापूजा।।
बिसर्जनम्
बिर्सजन गर्ने
पुष्पाक्षतादिन्यादाय
"फूल–अक्षता आदि लिएर–"
पुष्पाक्षता लिएर नमस्कार गर्ने र सवैतिर छर्कने-
ॐ दुर्गे देवि जन्मात: स्वास्थानं गच्छ पूजिते।
संवत्सरे व्यतिते तु पुनरागमनाय बै।।
ॐ उत्तिष्ठ देवी चण्डेशि शुभपूजां प्रबृह्य च।
कुरुस्व मम कल्याणमष्टाभि: शत्तिभी: सह।।
ॐ गच्छ गच्छ परं स्थानं स्वास्थानं देवि चण्डिके।
यत्पूजितं मया देवि परिपूर्णं तदस्तु मे।।
ॐ भगवती दुर्गे ,गणपत्याद्यावाहित देविदेवा: पूजिता: स्थ क्षमध्वम् इत्युक्त्वा देव्या घटोपरी पूजितदेविदेवा नामुपरि इतस्ततो नि:क्षिप्य प्रणमेत् ।
ततो दुर्गाप्रतिमासहितं पात्रं सन्चाल्योद्दृत्य भूमौ निदध्यात्। ततो घटस्थाजलप्रसादादिकं नैवेद्य यवाङकुरामि च किन्चित्किन्चिद्दृत्य कस्मिश्चित्पात्रे निधाय
"त्यसपछि दुर्गाप्रतिमासहितको पात्र चलाई (हल्लाई) उठाएर भुइँमा राख्नू। त्यसपछि घडाको जल, प्रसाद आदि, नैवेद्य र जमरा (यवाङ्कुर) अलिअलि लिई कुनै पात्रमा राखेर–"
अब दुर्गा प्रतिमा सहित पात्र सञ्चालन गर्ने (हल्लाउने) र पछि भूमिमा राख्ने, घडाको जल प्रसाद नैवेद्य जमरा थोरै थोरै लिने र सवैदेवि देवतालाई अर्पण गर्दिने-
ॐ प्रसाद ग्राहिदेवेभ्यो देविपार्षदेभ्यो भक्तेभ्योश्च इमं भगवत्या जलप्रसादादिकं समर्पयामी नम:।
इत्यर्पयेत् ।
। इति दशमीकृत्ये बिसर्जनम् ।
।। इति दुर्गापूजनविधि ।।