रूप
दुर्गापूजन विधिः
कर्ता स्नानादि नित्यकर्म कृत्वा, धौते वाससिपरिधाय आसने प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा उपपविश्य आदौ आचमेत् -
"कर्ताले स्नान आदि नित्यकर्म गरी, धुलाइ गरिएको सफा वस्त्र धारण गरेर, आसनमा पूर्व वा उत्तरतिर मुख फर्काई बसेर सर्वप्रथम आचमन गर्नू–"
आचमनम्
ॐ ऐं आत्मतत्वं शोधयामि नम: स्वाहा।
ॐ ह्रीं विद्यातत्वं शोधयामि नम: स्वाहा।
ॐ क्लीं शिवतत्वं शोधयामि नम: स्वाहा।
ॐ ऐं ह्रीं क्लीं सर्वतत्वं शोधयामि नम: स्वाहा ।
हस्तप्रक्षालनम्।
भुतशुद्धि
ॐ वेतालाश्च पिशाचाश्च राक्षसाश्च सरीसृपाः।
अपसर्पन्तु ते सर्वे दुर्गापूजां करोम्यहम्।।
दिग्बन्धनम्
ॐ अन्तरितं रक्षोऽ न्तरिता अरातय:।।
ॐ हुँ फट्, ॐ अस्त्राय फट्।
इति मन्त्रेण वामपादेन भूमौ ताडयेत् ।
संकल्प
हरि ॐ तत्सत् अद्येत्यादि देशकालौ सङ्किर्तान्ते मम पुर्वसङ्कल्प सिद्धिरस्तु अहं मम श्रीमहाकालि महालक्ष्मी महासरस्वति श्रीईष्टदेवता स्वरुपिणी भगवती दुर्गादेवि पृतिद्वारा सर्व पापक्षय सकलारिष्ट सर्वापच्छान्ति पूर्वकम् इह जन्मनि दीर्घायुरारोग्य विपुलधनधान्यादि नानाविधैश्वर्य पुत्रपौत्रादि अविच्छिन्न सन्तति बृद्धि, स्थिरलक्ष्मि किर्ति लाभ शत्रुपराजय- सदभिष्टसिध्यर्थं अपर जन्मनि श्रीभगवति दुर्गा पद प्राप्त्यर्थं (अद्यदिने) शारद नवरात्राङ्गत्वेन दीपकलश गणेश पूजनं घटस्थापनं यवारोपणं (अमुक धातु) स्वर्ण-निर्मित प्रतिमायां प्रतिदिनं श्रीनवदुर्गा पुजनम् कुमारी पुजनम् (अमुक आबृति) श्रीदुर्गासप्तसतिपाठं च स्वयं प्रतिनिधित्वेन ब्राह्मणद्वारा वा करिस्ये ।
इति संकल्प्य ।
न्यास विनियोग
ॐ अस्य श्रीजयदुर्गामन्त्रस्य नारायणऋषि- गायत्रीछन्द: श्रीजयदुर्गादेवता ॐ दुर्गे दुर्गे बीजं, रक्षिणिशक्ति:, स्वाहा किलकं पूजादौ न्यासे विनियोग: ।।
तत्रादौ ऋष्यादिन्यास
ॐ नारदऋषये नम: शिरसि।
ॐ गायत्रीछन्दसे नम: मुखे।
ॐ श्रीजयदुर्गायै देवतायै नम: हृदि।
ॐ दुर्गे दुर्गे बीजाय नम: गुह्ये।
ॐ रक्षिणिशक्तये नम: पादयो:।
ॐ स्वाहा किलकाय नम: सर्वाङ्गे।
अथ करन्यास
ॐ ऐं अंगुष्ठाभ्यां नम:।
ॐ ह्रीं तर्जनिभ्यां नम:।
ॐ क्लीं मध्यमाभ्यां नम:।
ॐ चामुण्डायै अनामिकाभ्यां नम:।
ॐ विच्चे कनिष्ठिकाभ्यां नम:।
ॐ ऐ ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चे
करतल करपृष्ठाभ्यां नम:।
अथाङ्गन्यास
ॐ दुर्गे हृदयाय नम:।
ॐ दुर्गे शिरसे स्वाहा।
ॐ दुर्गायै शिखायै वषट्।
ॐ भूतरक्षिणि कवचाय हुम्।
ॐ दुर्गे दुर्गे नेत्रत्रयाय वौषट्।
ॐ रक्षिणि स्वाहा अस्त्राय फट्।
इति न्यासन् विधाय ।
घटस्थापनम्
धान्यं संस्थाप्य तदुपरि घटं स्थापयेत् । तत्र दध्यक्षत नाना रागरञ्जित गोमयतिर्य गूर्ध्वागतरेखान्वितं ताम्रं मृण्मयं वा विस्तीर्णघटं पुरत आनीय सविजान् प्ररोहण समर्थान् शुद्धान् यवान् वपेत् ।।
"धान राखेर त्यसको माथि कलश स्थापना गर्नू। त्यसपछि दही, अक्षता र विभिन्न रंगहरूले सजाइएको, गोबरका तेर्सा र ठाडा रेखाहरू कोरिएको तामा वा माटोको फराकिलो भाँडो अगाडि ल्याई, त्यसमा उम्रिने क्षमता भएका सफा जौका दानाहरू छर्नू।"
घडाको ओरिपरि गोबर लगाएर त्याहा पनि जौ रोप्ने-
ॐ ओषधय: समवदन्त सोमेन सह राज्ञा । यस्मै कृणोति ब्राह्मणस्त गुँ राजन्पारयामसि ।।
इति मन्त्रेण यवान् वप्त्वा स्थापयेत् ।
अग्न्युत्तारणम्
आचम्य प्राणानायम्य अग्न्युत्तारणपूर्वकं प्रतिमायां प्राणप्रतिष्ठां कुर्यात् । तद्यथा- दुर्गाप्रतिमायां समानिय अग्नौ प्रताप्य पञ्चगब्येन शुद्धजलेन च प्रक्षाल्य पात्रान्तरे निधाय प्रतिमोपरि जलधारां पातयन् पठेत् -
आचमन र प्राणायाम गरी, (मूर्तिलाई) आगोमा तताउने विधि (अग्न्युत्तारण) पूर्व–विहार गर्दै मूर्तिमा प्राणप्रतिष्ठा गर्नू।
प्रतिमा लाइ आगोमा देखाउने र स्नान गराउने , शुद्ध जलको धारा दिने ।
ॐ हिमस्य त्वा रजायुणाग्ने परिव्ययामसि।पावकोऽ अस्मभ्यغ शिवो भव।।
अथ प्राणप्रतिष्ठा
ॐ आं ह्रीं क्रों यं रं लं वं शं षं सं हं स: सोहं श्रीदुर्गादेव्या: प्राणा इह प्राणा:।
ॐ आं ह्रीं क्रों यं रं लं वं शं षं सं हं स: सोहं श्रीदुर्गादेव्या: जीव इह स्थित:।
ॐ आं ह्रीं क्रों यं रं लं वं शं षं सं हं स: सोहं श्रीदुर्गादेव्या: सर्वेन्द्रीयाणि वाङ्मनस्त्व चक्षु: श्रोत्रजिह्वा घ्राणपाणि पाद-पायूस्थानि इहागत्य सुखं चिरं तिष्ठन्तु स्वाहा।
ॐ मनोजूतिर्जुषतामाज्यस्य बृहस्पतिर्ज्यज्ञमिमं तनोत्वरिष्टं ज्यज्ञغ समिमंदधातु। विश्वेदेवासऽइह मादयन्तामों ३ प्रतिष्ठ।
आवरणपूजनम्
नव कोष्ठमा पूजा गर्ने ।
ॐ नमः सरस्वतिम् ब्रह्माणमावाहयामि इति।
सर्वत्राऽऽवाहने वाच्यम् ।
प्रथमवरणार्चन्
नैऋत्यकोणे- गौरी-रुद्राभ्यां नमः।
वायव्यकोणे- लक्ष्मी- ह्रिषीकेशाभ्यां नमः।
पूर्वकोणे- अष्टादशभुजायै नमः।
अग्निकोणे- दशाननायै नमः।
ईशानकोणे- अष्टाभुजायै नमः।
दयाब्धे त्राहि संसार, सर्पान् मां शरणागतम्।
भक्त्या समर्पये तुभ्यं प्रथमावरणार्चनम्।।१।।
अनेन प्रथमावरणार्चनेन श्रीमहाकालि-महालक्ष्मी-महासरस्वती देवताः प्रीयन्ताम्।।१।।
द्वितिय वरणार्चन
पुनः षट्कोणेषु-
"फेरि षट्कोण (छ कुना)हरूमा (पूजा गर्ने)–"
१.ॐ नं नन्दजायै नमः।
२.ॐ रं रक्तदन्तिकायै नमः।
३.ॐ शां शाकम्भर्यैै नमः।
४.ॐ दुं दुर्गायै नमः।
५.ॐ भीं भीमायै नमः ।
६.ॐ भ्रां भ्रामर्यै नमः।
दयाब्धे त्राहि संसार,सर्पान् मां शरणागतम्।
भक्त्या समर्पये तुभ्यं द्वितियावरणार्चनम्।।२।।
अनेन द्वितीयवरणार्चनेन श्रीमहाकालि-महालक्ष्मी-महासरस्वती देवताः प्रीयन्ताम्।।२।।
तृतिय वरणार्चन
षट्कोणाद्बहिराग्नेयादि चतुरभागेषु-
"षट्कोणभन्दा बाहिर आग्नेय आदि चार भागहरूमा–"
१.ॐ जं जयायै नमः।
२.ॐ विं विजयायै नमः।
३.ॐ जं जयन्त्यै नमः ।
४.ॐ अं अपराजितायै नमः।
षट्कोणपार्श्वयोः दक्षिणभागे-
५.ॐ सिंहाय नमः।
उत्तरभागे -६.ॐ महिषाय नमः।
दयाब्धे त्राहि संसार, सर्पान् मां शरणागतम्।
भक्त्या समर्पये तुभ्यं तृतियावरणार्चनम्।।३।।
अनेन तृतीयवरणार्चनेन श्रीमहाकालि-महालक्ष्मी-महासरस्वती देवताः प्रीयन्ताम्।।३।।
चतुर्थ वरणार्चन
अष्टपत्रेषु प्रागादिषु-
"आठ पत्र (पंखुडी)हरूमा पूर्वदेखि क्रमशः–"
१.ॐ ब्रां ब्राह्म्यै नमः।
२.ॐ मां माहेश्वर्यै नमः।
३.ॐ क्रौं कौमार्यै नमः।
४.ॐ वैं वैष्णव्यै नमः।
५.ॐ वां वाराह्यै नमः ।
६.ॐ नां नारसिंह्यै नमः।
७.ॐ ऐं ऐन्द्र्यै नमः।
८.ॐ चां चामुण्डायै नमः।
दयाब्धे त्राहि संसार,सर्पान् मां शरणागतम्।
भक्त्या समर्पये तुभ्यं चतुर्थावरणार्चनम्।।४।।
अनेन चतुर्थवरणार्चनेन श्रीमहाकालि-महालक्ष्मी-महासरस्वती देवताः प्रीयन्ताम्।।४।।
पञ्चम वरणार्चन
पुनः अष्टदलेषु प्रागादिषु-
"फेरि आठ दल (पंखुडी)हरूमा पूर्वदेखि क्रमशः–"
१.ॐ अं असिताङ्गभैरवाय नमः।
२.ॐ रुं रुरुभैरवाय नमः।
३.ॐ चं चण्ड भैरवाय नमः।
४.ॐ क्रौं क्रोधभैरवाय नमः।
५.ॐ उं उन्मत्तभैरवाय नमः।
६.ॐ कं कपालभैरवाय नमः।
७.ॐ भीं भीषणभैरवाय नमः।
८.ॐ सं संहारभैरवाय नमः।
दयाब्धे त्राहि संसार,सर्पान् मां शरणागतम्।
भक्त्या समर्पये तुभ्यं पञ्चमावरणार्चनम्।।५।।
अनेन पञ्चमवरणार्चनेन श्रीमहाकालि-महालक्ष्मी-महासरस्वती देवताः प्रीयन्ताम्।।५।।
षष्ठ वरणार्चन
पुनः चतुर्विंशतिदलेषु प्रागादिक्रमेण-
"फेरि चौबीस दलहरूमा पूर्वदेखि क्रमअनुसार–"
१.ॐ विष्णुमायायै नमः।, २.ॐ चेतनायै नमः।
३.ॐ बुद्ध्यै नमः ।, ४.ॐ निद्रायै नमः।
५.ॐ क्षुधायै नमः।, ६.ॐ छायायै नमः।
७.ॐ शक्त्यै नमः।, ८.ॐ तृष्णायै नमः।
९.ॐ क्षान्त्यै नमः।, १०.ॐ जात्यै नमः।
११.ॐ लज्जायै नमः।, १२.ॐ शान्त्यै नमः।
१३.ॐ श्रद्धायै नमः।, १४.ॐ कान्त्यै नमः।
१५.ॐ लक्ष्मै नमः।, १६.ॐ धृत्यै नमः।
१७.ॐ वृत्यै नमः।, १८.ॐ स्मृत्यै नमः।
१९.ॐ दयायै नमः।, २०.ॐ तुष्ट्यै नमः।
२१.ॐ पुष्ट्यै नमः।, २२.ॐ मात्र्यै नमः।
२३.ॐ भ्रान्त्यै नमः।, २४.ॐ चिन्त्यै नमः।
दयाब्धे त्राहि संसार,सर्पान् मां शरणागतम्।
भक्त्या समर्पये तुभ्यं षष्ठमा वरणार्चनम्।।६।।
अनेन षष्ठमवरणार्चनेन श्रीमहाकालि-महालक्ष्मी-महासरस्वती देवताः प्रीयन्ताम्।।६।।
सप्तम वरणार्चन
भूगृहरभ्युदयप्रजादिषु-
"भू-गृहका दिशा स्थानहरूमा (दिक्पालहरूको पूजाका लागि)–"
१.ॐ लं इन्द्राय नमः।
२.ॐ रं अग्नये नमः।
३.ॐ मं यमाय नमः।
४.ॐ क्षं निर्ऋतये नमः।
५.ॐ वं वरुणाय नमः।
६.ॐ यं वायवे नमः।
७.ॐ सं सोमाय नमः।
८.ॐ हं रुद्राय नमः।
९.ईशानप्रागन्तराले-ॐ आं ब्राह्मणे नमः।
१०.वरुण-निर्ऋत्यन्तराले-ॐ ह्रिं शेषाय नमः।
दयाब्धे त्राहि संसार, सर्पान् मां शरणागतम्।
भक्त्या समर्पये तुभ्यं सप्तमावरणार्चनम्।।७।।
अनेन सप्तमवरणार्चनेन श्रीमहाकालि-महालक्ष्मी-महासरस्वती देवताः प्रीयन्ताम्।।७।।
अष्टमा वरणार्चन
पुनस्तत्रैव क्रमेण-
"फेरि त्यहीँ नै क्रमअनुसार–"
१.ॐ वं वज्राय नमः।
२.ॐ शं शक्त्यै नमः।
३.ॐ दं दण्डाय नमः।
४.ॐ खं खड्गाय नमः।
५.ॐ पां पाशाय नमः।
६.ॐ अं अङ्कुशाय नमः।
७.ॐ गं गदायै नमः।
८.ॐ त्रिं त्रिशूलाय नमः।
९.ॐ पं पद्माय नमः।
१०.ॐ चं चक्राय नमः।
दयाब्धे त्राहि संसार, सर्पान् मां शरणागतम् ।
भक्त्या समर्पये तुभ्यं अष्टमावरणार्चनम्।।८।।
अनेन अष्टमवरणार्चनेन श्रीमहाकालि-महालक्ष्मी-महासरस्वती देवताः प्रीयन्ताम्।।८।।
नवमा वरणार्चन
भू-गृहाद्बहिः प्रागादिषु दिक्षु-
"भू-गृहभन्दा बाहिर पूर्वादि दिशाहरूमा–"
१.ॐ गं गणपतये नमः।
२.ॐ क्षें क्षेत्रपालाय नमः।
३.ॐ वं वटुकाय नमः।
४.ॐ यों योगिनिभ्यो नमः।
दयाब्धे त्राहि संसार, सर्पान् मां शरणागतम्।
भक्त्या समर्पये तुभ्यं नवमावरणार्चनम्।।९।।
अनेन नवमवरणार्चनेन श्रीमहाकालि-महालक्ष्मी-महासरस्वती देवताः प्रीयन्ताम्।।९।।
दुर्गापूजा
ध्यानम्
पुष्प लिएर ध्यानगर्ने-
ॐ विद्युद्दामसमप्रभां मृगपतिस्-
कन्धस्थितां भीषणांं
कन्याभीः करवाल खेट विलसद्-
धस्ता भिरासेविताम् ।
हस्तैश्चक्रगदा सिखेट विशिखाँश्-
चापं गुणं तर्जनीं
बिभ्राणामनलात्मिकां शशिधरां-
दुर्गां त्रिनेत्रां भजे ।।
आवाहनम्
ॐ एहि दुर्गे महाभागे रक्षार्थं मम सर्वगे।
आवाहयाम्यहं देवि सर्वकामार्थ सिद्धये।।
रक्षां कुरु सदा भद्रे दुर्गे देवि नमोऽ स्तुते।
सर्वविघ्नहरे देवि सर्वपाप प्रणाशिनि।।
यज्ञं रक्ष महादेवि पुत्रपौत्र प्रवर्धिनि।
असुराणां क्षयकरि सर्वशत्रुविनाशिनि।।
त्वं लक्ष्मीस्त्वं च ब्रह्माणि त्वं गौरि त्वं च पार्वति।
दुर्गा भगवती त्वं च चण्डी नारायणिति च।।
कौमारि वैष्णवी चैव शारदा त्वंं सरस्वति।
आगच्छ वरदे देवि दैत्यदर्प निषूदिनी।।
पूजां गृहाण सुमुखि नमस्ते शङ्करप्रिये।
सर्वतीर्थमयं वारि सर्वदेव समन्वितम्।
इमं घटं समागच्छ तिष्ठ देवगणैः सह।।
जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ भो भगवति दुर्गे इहागच्छ अस्मिन् घटे निज परिवारैः सह सुखं तिष्ठ यावत् पूजां करोमि तावत्वं सुस्थिरा भव ।
देविको सिंहासन र प्रतिमा वरिपरि पूजागर्ने-
ॐ देवि सिंहासनाय नमः।
ॐ मण्डुकादि पिठदेवताभ्यो नमः।
इति सम्पूज्य ।
ततो देव्याः परित ईशानादि विदिक्षु मध्ये च क्रमेण पूजयेत्।
"त्यसपछि देवीको वरिपरि ईशानादि कोण (विदिशा)हरूमा र बीचमा क्रमशः पूजा गर्नू।"
ॐ विष्णवे नमः।
ॐ शिवाय नमः।
ॐ विनायकाय नमः।
ॐ सूर्याय नमः।
ॐ देवि सपरिवारेभ्यो नमः।
आसनम्
कुश राखिदिने-
ॐ नाना प्रभासमा किर्णं नानावर्ण विचित्रितम्।
आसनं कल्पितं देवि प्रीत्यर्थं प्रतिगृह्यताम्।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । आसनम् समर्पयामि ।
पाद्यम्
पाद्य जल चढाउने
ॐ गङ्गादि सर्वतीर्थेभ्यो आनितं तोयमुत्तमम्।
पाद्यं तेऽ हं प्रदास्यामि गृहाण परमेश्वरि।।
जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । पाद्यम् समर्पयामि ।
अर्घ्यम्
अर्घ्य चढाउने-
ॐ गन्धाक्षतैश्च सहितै फल पुष्प युतं तव।
अर्घ्यं गृहाण दत्तं मे प्रसिद परमेश्वरि।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । अर्घ्यं समर्पयामि ।
आचमनीयम्
तेस्रो जल चढाउने-
ॐ इमा आपो मया भक्त्या तवपाणि तलेऽ र्पिता।
आचम्यतां महादेवि प्रीता शान्तिं प्रयच्छ मे।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । आचमनीयम् समर्पयामि ।
स्नानीयम्
चौथो जल चढाउने-
ॐ ज्ञानमूर्ते भद्रकालि दिव्यमूर्ते सुरेश्वरि।
स्नानं गृहाण देवेशि नारायणि नमोऽ स्तुते।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । स्नानीयम् समर्पयामि नमस्करोमि ।
मधुपर्कम्
दहि घ्यु मह मिसाएर चढाउने-
ॐ मधुपर्कमिमं देवि दधि मध्वाज्य संयुतम्।
ब्राह्मणा निर्मितं पूर्वं गृह्ण देवि महेश्वरि।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । मधुपर्कम् समर्पयामि नमस्करोमि ।
पञ्चामृतम्
पञ्चामृत चढाउने-
ॐ पयोदधिघृतं चैव शर्करा मधु संयुतम्।
पञ्चामृतं कल्पयामि प्रीत्यर्थं प्रतिगृह्यताम्।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । पञ्चामृतम् समर्पयामि नमस्करोमि ।
शुद्धोदकम्
शुद्ध जल चढाउने-
ॐ गङ्गा गोदावरि चैव यमुना च सरस्वति।
ताभ्याः स्नानार्थमानीतं तोयं ते प्रतिगृह्यताम्।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । शुद्धोदकम् समर्पयामि नमस्करोमि ।
उद्वर्तनम्
कपूर र चन्दन मिसाएको जल चढाउने-
ॐ गन्धकर्पूरसंयुक्तं कस्तूर्यादि सुवासितम्।
अङ्गो द्वर्तनकं देवि गृहाण परमेश्वरि।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । उद्वर्तनं समर्पयामि नमस्करोमि ।
गङ्गोदकम्
गङ्गाजल चढाउने-
ॐ परमानन्द बोधाब्धि निमग्ननिजमूर्तये।
साङ्गोपाङ्ग मिदं स्नानं कल्पयाम्य सुरारि ते।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । गङ्गोदकम् समर्पयामि नमस्करोमि ।
ततः स्नानाङ्ग आचमनियम्
जल चढाउने-
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । स्नानाङ्गमाचमनियम् समर्पयामि नमस्करोमि ।
वस्त्रयुग्मम्
वस्त्र चढाउने-
ॐ निर्मित तन्तुभिः सूक्ष्मैर्नाना वर्ण विचित्रितम्।
वस्त्रं गृहाण मे देवि प्रित्यर्थं तव युग्मकम्।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । वस्त्रयुग्मं समर्पयामि नमस्करोमि ।
सौभाग्यालङ्कारान्
श्रिङ्गार चढाउने-
अलङ्कारान् महादिव्यान् नानारत्न विनिर्मितान्।
गृहाण देव देवि त्वं प्रसिद सुरनायिके।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । सौभाग्य अलङ्कारान् समर्पयामि नमस्करोमि ।
चन्दनम्
चन्दन चढाउने-
ॐ मलयाद्रि समुद्भूतं कुङ्कुमा गुरवासितम्।
मया निवेदितं भक्त्या चन्दनं प्रतिगृह्यताम्।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । चन्दनं समर्पयामि नमस्करोमि ।
सिन्दूरम्
सिन्दुर चढाउने-
ॐ उद्यदादित्य सङ्काशं स्त्रीणां सिमन्तभूषणम्।
वीरालङ्करणं देवि सिन्दूरं प्रतिगृह्यताम्।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । सिन्दूरम् समर्पयामि नमस्करोमि ।
अभीरकम्
अविर चढाउने-
ॐ चन्दना गुरु कस्तूरी कुङ्कुम द्रव संयुतम्।
अभीरचूर्णं रुचिरं त्वं गृहाण दिगम्बरि।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । अभीरकं समर्पयामि नमस्करोमि ।
रक्तदध्यक्षता
रातो अक्षता चढाउने-
ॐ अक्षताश्च सुरश्रेष्ठे कुङ्कुमेन च रञ्जिताः।
मया निवेदिता भक्त्या प्रीत्यर्थं प्रतिगृह्यताम्।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । अक्षतान् समर्पयामि नमस्करोमि ।
यवतिला
तिल जौ चढाउने-
ॐ शुभ्रान् यवान् कृष्णतिलान् हरिदेहसमुद्भवान्।
सर्वदेव प्रियं देवि गृहाण जगदम्बिके।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । यवतिलान् समर्पयामि नमस्करोमि ।
पुष्पाणि
फुल चढाउने-
ॐ तुरीयवनसम्भूतं नानागुण मनोहरम्।
शारदीय मिदं पुष्पं गृह्यतां सुरवन्दिते।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । पुष्पाणि समर्पयामि नमस्करोमि ।
पुष्पमाला
माला चढाउने
ॐ माल्यानि च सुगन्धीनि ग्रथितानि प्रयत्नतः।
मयाहृतानि पूजार्थं गृहाण वरवर्णिनि।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । पुष्प मालां समर्पयामि नमस्करोमि ।
विल्वपत्राणि
वेलपत्र चढाउने
ॐ अमृतोद्भव श्रीवृक्ष पत्रमाल्यमिदं शुभम्।
गृहाण परमेशानि वरदा भव सुव्रते।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । विल्वपत्राणि समर्पयामि नमस्करोमि ।
अङ्गपूजा
देविको पाउदेखि शिरसम्म पूजा गर्ने-
ॐ महाकाल्यै नमः - पादौ पूजयामि।
ॐ मङ्गलायै नमः - गुल्फौ पूजयामि।
ॐ कात्यायन्यै नमः - जानुनी पूजयामि।
ॐ भद्रकाल्यै नमः - ऊरू पूजयामि।
ॐ कमलायै नमः - कटिं पूजयामि।
ॐ शिवायै नमः - नाभिं पूजयामि।
ॐ क्षमायै नमः - उदरं पूजयामि।
ॐ स्कन्दायै नमः - हृदयं पूजयामि।
ॐ नानास्त्रधारिण्यै नमः - बाहूं पूजयामि।
ॐ महिषासुरमर्दिन्यै नमः - कण्ठं पूजयामि।
ॐ जगन्मायायै नमः - मुखं पूजयामि।
ॐ जगन्मय्यै नमः - दन्तान् पूजयामि।
ॐ जगद्धात्र्यै नमः - नासिकां पूजयामि।
ॐ उमायै नमः - नेत्रे पूजयामि।
ॐ सुरवन्दितायै नमः - कर्णौ पूजयामि।
ॐ विन्ध्यवासिन्यै नमः - ललाटं पूजयामि।
ॐ सर्वेश्वर्यै नमः - शिरं पूजयामि।
ॐ दुर्गायै नमः - सर्वाङ्गं पूजयामि।
धूपम्
धूप बाल्ने
ॐ धूरसि । धूर्व्व धूर्व्वन्न्तन्न्धूर्व्वतं य्योस्म्मान् धूर्व्वति तन्धूर्व्वयं व्वयन् धूर्व्वामः।। देवानामसि व्वह्नितमغ सस्नितमम् पप्प्रित मञ्जुष्टत मन्देव हूतमम्।।
ॐ दशाङ्गं गुग्गुलं धूपं चन्दनागुरुवासितम्।
मया निवेदितं भक्त्या गृहाण परमेश्वरि।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । धूपमाघ्रापयामि नमस्करोमि ।
दीपम्
बत्ति बाल्ने-
ॐ चन्द्रमा मनसो जात श्चक्क्षोः सूर्य्योऽ अजायत।। श्रोत्रा द्द्वायुश्च प्प्राणश्च मुखा दग्ग्नि रजायत।।
ॐ आज्यं च वर्तिसंयुक्तं वह्निना योजितं मया।
दीपं गृहाण देवि त्वं त्रैलोक्यतिमिरापहम्।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । प्रतक्ष दीपं दर्शयामि नमस्करोमि ।
नैवेद्यम्
नैवेद्य चढाउने-
ॐ नाब्भ्याऽ आसीदन्तरिक्षغ शीर्ष्ष्णोद्यौः समवर्तत। पद्भ्याम्भू मिर्दिशः श्रोत्रा त्तथा लोकाँ२।।ऽ अंकल्प्पयन्।।
ॐ अन्नं चतुर्विधं स्वादु रसै षड्भिः समन्वितम्।
भक्ष्यभोज्य समायुक्त नैवेद्यं प्रतिगृह्यताम्।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । नैवेद्यं निवेदयामि नमस्करोमि ।
आचमनीयम्
जल चढाउने-
ॐ कर्पूरवासितं तोयं गङ्गाजल समन्वितम्।
आचम्यतां महादुर्गे कल्पितं जगदीश्वरि।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । आचमनीयं समर्पयामि नमस्करोमि ।
चन्दनादिकरोद्वर्तनम्
चन्दन, कपूर र कस्तुरी मिसाएको जल चढाउने-
ॐ गन्धकर्पूर संयुक्तं कस्तूर्यादि सुवासितम्।
करोद्वर्तनकं देवि गृहाण जगदीश्वरि।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । करोद्वर्तनं समर्पयामि नमस्करोमि ।
फलम्
फल चढाउने-
ॐ फलमुलानि प्राप्तानि ग्राम्यारण्यानि यानि च।
तानि स्वीकुरु सर्वज्ञे ममोपरि दयां कुरु।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽस्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । फलं समर्पयामि नमस्करोमि ।
ताम्बूलम्
पान सूपारि चढाउने-
ॐ पुगीफलं महाद्दिव्यं नागबल्लीदलैर्युतम्।
कर्पूरैला समायुक्तं मुखवासं प्रतिगृह्यताम्।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽस्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । ताम्बूलम् समर्पयामि नमस्करोमि ।
नारिकेलफलम्
नरिवल चढाउने-
ॐ इदं फलं मया देवि स्थापितं पुरतस्तव।
तेन मे सफलावाप्ति र्भवेज्जन्मनि जन्मनि।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽस्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । नारिकेलफलं समर्पयामि नमस्करोमि ।
दक्षिणाद्रव्यम्
दक्षिणा चढाउने-
ॐ हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे भूतस्य जातः पतिरेकऽ आसित् । सदाधार पृथिवीन्द्यामुते माङ्कस्मै देवाय हविषा विधेम ।।
ॐ हिरण्यगर्भ गर्भस्थं हेमबीजं विभावसोः।
अनन्तपूण्यफलदमतः शान्तिं प्रयच्छ मे।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । दक्षिणाद्रव्यं समर्पयामि नमस्करोमि ।
सुगन्धिद्रव्यम्
इत्र चढाउने-
पुष्पसार मिदं स्वच्छं सुगन्धि सुमनोहरम्।
प्रितिदं सर्वलोकानां त्वं गृहाण दिगम्बरि।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । सुगन्धिद्रव्यं समर्पयामि नमस्करोमि ।
निराजन सहित कर्पूरार्तिक्यम्
कपूर सहितको पञ्चबर्ति-
ॐ नीराजनं तव पुरः करोम्युज्ज्वलदीपकैः।
गृहाण तिल तैलाज्य, सम्भवैः शक्तिसम्मितैः।।
ॐ कदलीगर्भसंभूतं विद्युदग्निदमप्रभम्।
कर्पूरदीपं देवेशि गृहाण जगदम्बिके।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । कर्पूरार्तिक्यं समर्पयामि नमस्करोमि ।
दर्पणम्
ऐना देखाउने-
ॐ वृत्तश्चैवो पचारेषु जलप्राधानिकेषु च।
गृह्य गात्रा वलोकार्थं दर्पणं सुर सुनदरि।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । दर्पणम् दर्शयामि नमस्करोमि ।
चामरम्
चामर डोलाउने-
शशाङ्क कर सङ्काशं हिमडिण्डिर पाण्डुरम्।
प्रोत्सारयाशु दुरितं चामरा मरवल्लभम्।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । चामरं दोलयामि नमस्करोमि ।
व्यजनम्
पङ्खा हल्लाउने-
ॐ बर्हि बर्ह कृताकारं मध्यदण्ड समन्वितम्।
गृह्यतां व्यजनं दुर्गे देह स्वेदा पनुत्तये।।
ॐ जयन्ति मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽ स्तुते।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । व्यजनं दोलयामि नमस्करोमि ।
ततो यथाशक्ति मूलमन्त्रं जपित्वा हस्ते जलमादाय
"त्यसपछि यथाशक्ति मूलमन्त्रको जप गरी हातमा जल लिएर–"
यथाशक्ति जप गर्ने-
ॐ गुह्यातिगुह्यगोप्तृ त्वं गृहाणस्मत्कृतं जपम्।
सिद्धिर्भवतु मे देवि त्वत्प्रसादान्महेश्वरि।।
इति देव्या जपं निवेदयेत् ।
प्रदक्षिणा
प्रदक्षिणा गर्ने-
ॐ यानि कानि च पापानि जन्मान्तर कृतानि च।
तानि सर्वाणि नश्यन्तु प्रदक्षिणा पदे पदे।।
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षिणि स्वाहा । ॐ दुर्गा देव्यै नमः । प्रदक्षिणां समर्पयामि नमस्करोमि ।
छत्रोपानहादिकम्
छाता जुत्ताआदी उपयोगी वस्तु चढाउने
ॐ महाकालि महालक्ष्मि महासरस्वति त्रिगुणात्मिका भगवति दुर्गादेव्यै नमः छत्रोपानहादिकं समर्पयामि नमस्करोमि ।
यवारोपरणम्
भूमिं संशोध्य
तद्यथा-
"त्यो यसप्रकार छ–"
जमरा राख्ने,पानि छम्कने, भूमि शुद्धगर्ने-
ॐ भूरसि भूमिरस्यदितिरसि विश्वधाया विश्वस्य भुवनस्य धर्त्री। पृथिवीं यच्छ पृथिवीन्दृغ ह पृथिवीं मा हि غ सीः।।
बालुकां मृदं वा संस्थाप्य
माटो राख्ने-
ॐ अश्मा च मे मृत्तिका च मे गिरयश्च मे पर्व्वताश्च्चमे सिकताश्च्चमे व्वनस्प्पतयश्च्च मे हिरण्यञ्चमेऽ यश्च्चमे श्यामञ्च्चमे लोहञ्च्चमे सीसञ्च्चमे त्त्रपुचमे यज्ञेनकल्प्पन्ताम् ।।
स्थण्डिलोपारि कुशानास्तीर्य
वेदिमा कुश ओच्छ्याउने-
ॐ पवित्रेस्थो वैष्णव्यौ सवितुर्वः प्रसवऽ उत्पुनाम्य च्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः।। देविरापोऽ अग्ग्रेगुवोऽ अग्ग्रेपुवोग्रऽ इममद्य यज्ञन्नयताग्रे यज्ञपतिغ सुधातुं यज्ञपतिन्देव युवम्।।
कर्मपात्रोदकेनाभ्युक्ष्य
जल सेचन गर्ने-
ॐ शन्नोदेवीरभिष्ट्टयऽ आपो भवन्तुपीतये । शंय्यो रभिस्रवन्तुनः ।।
गोमूत्राक्तान् शुद्धान् यवानादाय
गोमुत्रमा भिजेको जौ लिने-
ॐ पृष्टो दिवि पृष्टोऽ अग्निः पृथिव्यां पृष्टो विश्वाऽ ओषधीराविवेश । वैश्वानरः सहसा पृष्टो अग्निः स नो दिवा सरिषस्पातु नक्तम् ।।
यवान् वेद्यां विकिरेत्
जमराको बिज् रोप्ने-
ॐ यवोसि यवयास्मद्वेषो यवयारातीर्दिवे त्वान्तरिक्षाय त्वा पृथिव्यै त्वा। शुन्धन्ताँल्लोकाः पितृषदनाः पितृषदनमसि ।।
ॐ यव त्वं यवरूपोऽसि यज्ञार्थे निर्मितो विधेः।
देवानां तृप्तिकृद्यस्मात् तस्मात्त्वं वरदो भव।।
ततो गन्धपुष्पादिना
चन्दन पुष्प आदिले पूजागर्ने-
ॐ भगवती प्रसाद रुपेभ्यो करिष्यमाणेभ्यो यवेभ्य तत् अधिष्ठात्री देवी देवेभ्यश्च नमः ।
इति पूजयेत् ।
ब्राह्मण वरणम्
तत्रादौ कुश तिल जल युत गन्ध पुष्पाक्षत ताम्बूल पूगीफल वस्त्र द्रव्या भरणादीन्यादाय
वरण सामग्री राखेर पूजा गर्ने
ॐ हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे भूतस्य जातः पतिरेकऽ आसीत् । स दाधार पृथिवीं द्यामुतेमां कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥
संकल्प
पनि समाउने (संकल्प गर्ने)
हरि ॐ तत्सत् अद्येत्यादि देशकालौ सङ्किर्तान्ते मम पुर्वसङ्कल्प सिद्धिरस्तु अहं मम श्रीमहाकालि महालक्ष्मी महासरस्वति श्रीईष्टदेवता स्वरुपिणी भगवती दुर्गादेवि पृतिद्वारा सर्व पापक्षय सकलारिष्ट सर्वापच्छान्ति पूर्वकम् इह जन्मनि दीर्घायुरारोग्य विपुलधनधान्यादि नानाविधैश्वर्य पुत्रपौत्रादि अविच्छिन्न सन्तति बृद्धि, स्थिरलक्ष्मि किर्ति लाभ शत्रुपराजय- सदभिष्टसिध्यर्थं अपर जन्मनि श्रीभगवति दुर्गा पद प्राप्त्यर्थं (अद्यदिने- (अमुकदिने)) शारद नवरात्राङ्गत्वेन दीपकलश गणेश पूजनं घटपूजनं यवारोपणं (अमुक धातु) स्वर्ण-निर्मित प्रतिमायां श्रीनवदुर्गा पुजनम् कुमारी पुजनम् (अमुक आबृति) श्रीदुर्गासप्तसतिपाठं च तथा तत् प्रतिदेवतानां मुखे साज्य भागान्त हवनीय द्रव्य युतहोम कर्मकर्तुं नाना नामगोत्रान् नानानामशर्मणो ब्राह्मणा- नेभिश्चन्दन पुष्पाक्षत ताम्बूल पूगीफल वासो द्रव्या भरणादिभर्गणपति ब्रह्मा होत्राचार्यत्वेन जापक पाठकत्वेन ऋत्विक्त्वेन च युष्मानहं वृणे ।
ॐ वृताः स्म इति ब्राह्मणाः ब्रुयुः । यथा विहितं कर्म कुरुत । करवामः ।।
ततो यथाशक्ति जपपाठहवनादिकं कृत्वा-
"त्यसपछि यथाशक्ति जप, पाठ, हवन आदि गरेर–"
(चण्डिपाठ गर्ने)
क्षमापनम्
क्षमा माग्ने-
ॐ भो भगवति दुर्गे जगत् त्राणकारिणि न्यूनातिरिक्तं सर्वं क्षमस्व।
ततः सायङ्काले
आरार्तिक्यं यथाशक्ति जपपाठादिकं च विधाय वाद्यघोसपुरः सरं जलेन यवाङ्कुराणि परिषिञचेत्।-
"आरती तथा यथाशक्ति जप–पाठ आदि गरी, बाजागाजाको घोषसहित जलले जमरा (यवाङ्कुर)मा छर्कनू।"
साँझमा आरति पुस्पाञ्जलि गर्ने। - जमरामा पानि छर्किने
ॐ यव त्वं यवरूपोऽसि यज्ञार्थे निर्मितो विधेः।
देवानां तृप्तिकृद्यस्मात् तस्मात्त्वं वरदो भव।।
इति प्रथमदिन कृत्यम् ।