Skip to content

अष्टमीकृत्यम्

अथाष्टम्याम् -- देवीपूजनं द्वितीयादिन इव सर्वं कृत्वा

"अब अष्टमीको दिन देवीपूजन सम्पूर्ण दोस्रो दिनकै जस्तै गरेर–"

नित्यपूजा विधि सबै पहिलेको जस्तै गर्ने

तत्राष्टमीकृते कालरात्रीविधि

अथ महाष्टाम्यां रात्रौ पूजास्थानमागत्य आचम्य मूलेन प्राणानायम्य पूर्ववत् (प्रथमदिनकृत्यवत्) न्यासं विधाय (ॐ जटाजूटेति) ध्यात्वा, किञ्चिन्मूलमन्त्रं जपित्वा(ॐ गुह्यातीति...) जपं समर्पयेत्।

"अब महाअष्टमीको रातमा पूजास्थानमा आई, आचमन गरी, मूलमन्त्रले प्राणायाम गरी, पहिलेजस्तै (पहिलो दिनको कृत्यजस्तै) न्यास गरी, ध्यान गरी, केही मूलमन्त्र जप गरेर जप समर्पण गर्नू।"

अष्टमीको दिन कालरात्री गर्ने-

तत: कुशादीन्यादाय

संकल्प गर्ने-

ॐ अद्येह अहं मम श्रीमहाकाली महालक्ष्मी- महासरस्वती- इष्टदेवता-स्वरूपिणी-दुर्गादेवी प्रीति द्वारा दुर्भिक्ष दारिद्र दु:ख दौर्भाग्य दुर्वृत्त निवृत्ति सर्वपापक्षय पूर्वक कल्पोक्त फलावाप्तये दुर्गापदप्राप्तये अद्य महाष्टम्यां कालरात्रि निमित्त कपूजनं करिष्ये।

इति सङ्कल्पं विधायार्घ्यं संस्कृत्य दीपं कलशं गणेश ब्राह्मणं क्षेत्रपालं ग्राहांश्च सम्पूज्य, ततो गन्धपुष्पादी न्यादाय दुर्गाकलशं स्पृशन् -

"यसरी सङ्कल्प गरी अर्घ्य संस्कार गरेर, दियो, कलश, गणेश, ब्राह्मण, क्षेत्रपाल र ग्रहहरूको पूजा गरी, त्यसपछि चन्दन–फूल आदि लिई दुर्गाकलश छुँदै–"

दियो,कलश,गणेश र ग्रह पूजा गरी दुर्गाकलशलाई छुने-

ॐ एहि दुर्गे महाभागे रक्षार्थं मम सर्वदा।
आवाहितासि प्रागेव सर्वकामार्थसिद्धये।।
अस्यां मूर्तौ समास्थाय मम पूजां गृहाण भो।
रक्षां कुरु महाभद्रे दुर्गे देवी नमोऽ स्तु ते।।

ॐ भगवती दुर्गे इहागच्छ इहतिष्ठ सुप्रसन्ना शुभदा वरदा भव । इति संवोध्य

ॐ जयन्ती मङ्गला काली...

इति मन्त्रेण

ॐ भगवत्यै दुर्गादेव्यै नम:।

इति पाद्यादिभि: षोडशपचारै: संपूज्य-

षोडशोपचारले नवपत्रिकाको पूजा गर्ने-

ॐ हुँ अम्बिकायै नवपत्रिकाभ्यस्तदधिष्ठात्री देवीदेवेभ्यो नम:।

इति नवपत्रिकाश्च पूजयेत् ।

ततो देव्या दक्षिणत

देवीको दायाँ तर्फ पूजा गर्ने-

ॐ ह्रीं जयन्त्यै नम:।
एवं क्रमेण- ॐ ह्रीं मङ्गलायै नम:।
ॐ ह्रीं काल्यै नम:।
ॐ ह्रीं भद्रकाल्यै नम:।
ॐ ह्रीं कपालिन्यै नम:।
ॐ ह्रीं दुर्गायै नम:।
ॐ ह्रीं क्षमायै नम:।
ॐ ह्रीं शिवायै नम:।
ॐ ह्रीं धात्र्यै नम:।
ॐ ह्रीं स्वाहायै नम:। इति
ॐ ह्रीं इति बिजपूर्वकं - ॐ ह्रीं उग्रदंष्ट्रायै नम:।
एवं - सुदंष्ट्रां, करालिनीं, पिङ्गनेत्रां,
विशालाक्षीं मङ्गलां, विजयां, जयां,

च चतुर्थ्यन्तपदेन पूजयेत् ।

तथैव देव्यग्रे

ॐ ह्रीं´ इति बीजमादित:,

"प्रत्येकको सुरुमा 'ॐ ह्रीं' बीज राखी (तलका नामहरूको पूजा गर्ने)–"

देवीको छेउमा पूजा गर्ने-

मङ्गलां, नन्दिनीं, भद्रां, लक्ष्मीं, कीर्तिं, यश्यस्विनीं, पुष्टिं, मेघां, शिवां, साध्वीं, यश:, शोभां, जयां, धृतिं, आनन्दां, सुनन्दा,

एतांश्च चतुर्थ्यन्तपदेन पूजयेत्।

तथैव देवीसमीपे

ॐ ह्रीं, बीजमादित:।

"सुरुमा 'ॐ ह्रीं' बीज राखी–"

देविको छेउमै पुजा गर्ने-

जयन्ती, मङ्गलां, धृतिं, शान्तिं, शिवां, शाखां, क्षमां, ब्रह्माणीं, कौशिकीं, मति, दुर्गां, क्रियां, घण्टाकर्णां, कपालिनीं, रौद्रीं, भीमां, कालीं, भद्रां, सिद्धिं, पुष्टिं, ----

एताश्च चतुर्थ्यन्तपदेन प्रत्येकं पूजयेत् ।

ततो देव्या: शिरसि

ॐ भैरवाय नम:।

भैरवको पूजा गर्ने-

ॐ भैरवं परमं देवं सर्वकामप्रसाधनम्।
पूजयाम्यूर्ध्वतो देव्या:सर्वकामप्रसाधनम्।।

इति भैरवं पूजयेत् ।

तत: एषोऽष्टाङ्गोर्घ्यो -

"त्यसपछि यो अष्टाङ्ग अर्घ्य (दिने)–"

देवीलाई अर्घ्य दिने

ॐ भगवत्यै दुर्गादेव्यै मया दत्तं नम:।

इत्यर्घ्यं दत्त्वा

चन्दनलिप्तं बिल्वपत्रं गृहित्वा-

"चन्दन लगाइएको बेलपत्र लिएर–"

चन्दनसहितको बेलपत्र चढाउने

ॐ अमृतोद्भवं श्रीवृक्षं महादेवप्रियं सदा।
बिल्वपत्रं प्रयच्छामि पवित्रं ते सुरेश्वरी।।

ॐ दुर्गादेव्यै नम:।

ततो बिल्वपत्रमालामादाय

बेलपत्रको माला चढाउने-

ॐ चन्दनेन समालिप्ते कुङ्कुमेन विलेपिते।
बिल्वपत्र कृतापीडे दुर्गेऽ हं शरणं गत:।

इत्यर्पयेत् ।

देव्या:षडङ्गन्यास

न्यास गर्ने-

ॐ कालीवज्रेश्वरीलोहदण्डायै स्वाहा,
हृदयाय नम:।
ॐ काली-वज्रेश्वरीलोहदण्डायै स्वाहा,
शिरसे स्वाहा।
ॐ कालीवज्रेश्वरी-लोहदण्डायै स्वाहा,
शिखायै वषट्।
ॐ कालीवज्रेश्वरी लोहदण्डायै स्वाहा,
कवचाय हुम्।
ॐ कालीवज्रेश्वरी लोहदण्डायै स्वाहा,
नेत्राभ्यां वौषट्।
ॐ कालीवज्रेश्वरी लोहदण्डायै स्वाहा,
अस्त्राय फट्।

दिक्पूजा

पूर्वदेखि क्रमैले पूजा गर्ने-

पूर्वे- ॐ ह्राँ कालीवज्रेश्वरी, ईसानाय नम:।
दक्षिणे- ॐ ह्रीँ कालीवज्रेश्वरी, तत्पुरुषाय नम:।
पश्चिमे- ॐ हुँ काली वज्रेश्वरी, अघोराय नम:।
उत्तरे- ॐ ह्रैं कालीवज्रेश्वरी, सद्योजाताय नम:।
मध्ये- ॐ ह्रीं काली वज्रेश्वरी वामदेवाय नम:।
ॐ ह्र: काली वज्रेश्वरी, सर्वेभ्यो वक्त्रेभ्यो नम: ।

ततो देव्या:शिरसि भैरवसमीपे-

"त्यसपछि देवीको शिरमा भैरवको छेउमा–"

ॐ काली-वज्रेश्वरी लोहदण्डायै विद्याभ्यो नम: ।

इति पूजयेत्।


शस्त्रास्त्रपूजा

पूर्वदिनत एव सम्यक्प्रक्षालितानि शस्त्रास्त्राणि यथास्थाने संस्थाप्य गन्द्याद्युपचारै: पूजयेत् । हस्तेपुष्पाक्षतादीन्यादाय खड्गं स्पष्ट्वा पठेत्-

"अघिल्लो दिनदेखि नै राम्ररी धोइएका शस्त्र–अस्त्रहरूलाई यथास्थानमा राखेर चन्दन आदि उपचारले पूजा गर्नू। हातमा फूल–अक्षता आदि लिई खड्ग छोएर पाठ गर्नू–"

हतियारहरू पूजा गर्ने-हातमा पुष्प अक्षता लिएर हतियार छुने-

ॐ असिविर्शसन: खड्गस्तीक्ष्णधारो दुरासद:।
श्रीगर्भो विजयश्चैव धर्माधारस्तथैवच।।
इत्यष्टौ तव नामानि स्वयमुक्तानि वेधसा।
नक्षत्रं ते कृतिका तु दैवतं च जनार्दन:।।
पितापितामहो देवस् त्वं मां पालाय सर्वदा।
नीलजी मूतसङ्काश तीक्ष्ण दंष्ट्र कृशोदर।।
आश्चर्यो वर्षणश्चैव अति तेजास्तथैव च।
इयं येन धृता क्षोणि हतश्च महिषासुर:।।
तीक्ष्णधाराय शुद्धाय तस्मै खड्गाय ते नम:।।

इति पठन्

एवमोङ्कारपूर्वकं

अस्त्र,औजारहरु पूजा गर्ने-

ॐ खड्गाय नम:।
ॐ त्रिशूलाय नम:।
ॐ बाणाय नम:।
ॐ चक्राय नम:।
ॐ चर्मणे नम:।
ॐ दुग्धपूर्णकलशाय नम:।
ॐ छुरिकायै नम:।
ॐ कट्टारकाय नम:।
ॐ कुन्ताय नम:।
ॐ धनुषे नम:।
ॐ दुन्दुभये नम:।
ॐ पताकायै नम:।
ॐ ध्वजाय नम:।
ॐ छत्राय नम:।
ॐ शङ्खाय नम:।
ॐ चामराय नम:।
ॐ चर्मणे नम:।

।।इति सम्पूज्य।।

प्रार्थना

प्रार्थना गर्ने-

ॐ खड्गं चक्रगदेषुचापपरिघाञ्छूलं भुशुण्डीं शिरः
शङ्खं संदधतीं करैस्त्रिनयनां सर्वाङ्गभूषावृताम्।
नीलाश्मद्युतिमास्यपाददशकां सेवे महाकालिकां
यामस्तौत्स्वपिते हरौ कमलजो हन्तुं मधु कैटभम्॥

इति प्रार्थयेत् ।
।। इति शस्त्रपूजाविधिः ।।


सिंहपूजा

देवीसहित सिंहको पूजा गर्ने-

ॐ ह्रौं ह्र: ह: महाशार्दूलवितानाय पिङ्गललोचनाय नम:।

इति पूजयेत् ।

ॐ विजयो जयदो जेता रिपुजेता प्रियङ्कर:।
दु:खहा धर्मद: शान्त: सर्वारिष्टविनाशक:।।
इत्यष्टौ तव नामानि तस्मात् सिंहपराक्रम:।
तेन सिंहासनो नित्यं नाम्ना देवेषु गीयते।।
त्वयि स्थित: शिव: साक्षात् त्वयि शक्र: सुरेश्वर:।
त्वयि स्थितो हरिदेव स्त्वदर्थस्तप्यते तप:।।
नमस्ते सर्वतोभद्र शिवो भव महीपते।
त्रैलोक्यजय सर्वस्व सिंहासन नमोऽस्तु ते।।
ॐ सिंहासनाय नम:।

।। इति सिंहपूजन विधिः ।।


नवदुर्गापूजा

ततस्ताम्रपात्रेऽ ष्टदलोपरि पूर्वाद्यष्टदिक्षुमध्ये च, कदलीपत्रे अक्षतपुञ्जेषु वा

"त्यसपछि तामाको पात्रमा अष्टदल (आठ पंखुडी)माथि पूर्वादि आठ दिशा र बीचमा, अथवा केराको पातमा वा अक्षताका थुप्राहरूमा–"

केराको पातमा नौ थुप्रो चामल, पैसा, जनै, सुपारी राखेर नवदुर्गा पूजा गर्ने-

प्रथमावर्ते

ॐ ह्रीं श्रीं इति बीजपूर्वकं पूजयेत्-

"'ॐ ह्रीं श्रीं' बीजपूर्वक (सुरुमा राखी) पूजा गर्नू–"

१.ॐ ह्रीं श्रीं रुद्रचण्डायै नम:।
२.ॐ ह्रीं श्रीं प्रचण्डायै नम:।
३.ॐ ह्रीं श्रीं चण्डोग्रायै नम:।
४.ॐ ह्रीं श्रीं चण्डनायिकायै नम:।
५.ॐ ह्रीं श्रीं चण्डायै नम:।
६.ॐ ह्रीं श्रीं चण्डवत्यै नम:।
७.ॐ ह्रीं श्रीं चण्डरूपायै नम:।
८.ॐ ह्रीं श्रींचण्डिकायै नम:।
९.ॐ ह्रीं श्रीं उग्रचण्डायै नम:।

द्वितियावर्ते

तत: पत्रबाह्ये तेनैव क्रमेणाष्टावर्तेन चतु:षष्टियोगिनी: पूजयेत्-

"त्यसपछि पत्र (पंखुडी)भन्दा बाहिर त्यही क्रमले आठ आवर्त (फेरा)मा चौंसठ्ठी योगिनीहरूको पूजा गर्नू–"

१.ॐ ह्रीं श्रीं ब्रह्माण्यै नम:।
२.ॐ ह्रीं श्रीं चण्डिकायै नम:।
३.ॐ ह्रीं श्रीं रौद्रै नम:।
४.ॐ ह्रीं श्रीं गौर्यैनम:।
५.ॐ ह्रीं श्रीं ऐन्द्राण्यै नम:।
६.ॐ ह्रीं श्रीं कौमार्यैनम:।
७.ॐ ह्रीं श्रीं भैरव्यै नम:।
८.ॐ ह्रीं श्रीं दुर्गायैनम:।

एवमेव-

तृतीयावर्ते

एवं क्रमले माथिझै पूजा गर्दैजाने-

नारसिंह्यै...। चामुण्डायै...। शिवदूत्यै...। वाहाह्यै...। कौशिक्यै...। माहेश्वर्यै...। शङ्कर्यै...। जयन्तायै...।

चतुर्थावर्ते

सर्वमङ्गलायै...। काल्यै...। करालिन्यै...। मेधायै...। शिवायै...। शान्तायै...।

पञ्चमावर्ते

भ्रामर्यै...। रुद्रायै...। अम्बिकायै...। क्षमायै...। धात्र्यै...। स्वाहायै...। स्वधायै...। अर्पणायै...।

षष्ठावर्ते

मोहायै...। घोररूपिण्यै...। महाकाल्यै...। भद्रकाल्यै...। कपालिन्यै...। क्षेमङ्कर्यै...। उग्रचण्डायै...। चण्डोग्रायै...।

सप्तमावर्ते

चण्डनायिकायै...। चण्डायै...। चण्डवत्यै...। महामोहाङ्घ्रि-पङ्कजायै...। बलविकरिण्यै...। बलप्रमथिन्यै...। सर्वभूतदमन्यै...। उमायै...।

अष्टमावर्ते

तारायै...। निद्रायै...। विजयायै...। जयायै...। शैलपुत्र्यै...। चण्डिकायै...। चण्डघण्टायै...। स्कन्दमात्रे...। कात्यायन्यै...। चन्द्रघण्टायै...। पारातायै...। भद्रायै...। माहेश्वर्यै...। कालरात्र्यै...।

नवमावर्ते

ॐ ह्रीं श्रीं कोटियोगिनीभ्यो नम:। ॐ ह्रीं श्रीं ब्राह्मै नम:। माहेश्वर्यै...। कौमार्यै...। वाराह्यै...। नारसिंह्यै...। इद्राण्यै...। चामुण्डायै...। ॐ ह्रीं श्रीं जयन्त्यै नम:। मङ्गलायै...। काल्यै...। भद्रकाल्यै...। कपालिन्यै...। दुर्गायै...। धात्र्यै...। स्वाहायै...। स्वधायै...।

इति सम्यक् पूजयेत् ।


कूष्माण्डादि बलिदानम्

देव्याग्रे भूमौ षट्कोणं त्रिकोणं मण्डलं वा विलिख्य तत्र-

"देवीको अगाडि भुइँमा षट्कोण, त्रिकोण वा मण्डल कोरेर त्यहाँ–"

देवि को अगाडि त्रिकोण या षट्कोण मंडल लेखेर मण्डलको पुजा गर्ने र त्या माथि नुनमा भिजेको कुभिन्डो राख्ने।

ॐ मण्डलदेवताभ्यो नम:।

इति पुष्पाक्षतै: संपूज्य लवणयुतं कुष्माण्डं यन्त्रोपरि स्थापयेत् ।।

तत: कर्मपात्रोदकेन संप्रोक्ष्य -

"त्यसपछि कर्मपात्रको जलले छर्केर–"

ॐ कुष्माण्डबलये नम: ।
ॐ खड्गाय नम: भो खड्ग ! मया सम्पूजितोऽसि क्षमस्व।

खड्गं चक्रगदे.. इति प्रार्थयेत् ।

तत: कुशादिन्यादाय

पानी समाउने-

ॐ अद्येह अहं सशैल वनकानन भूमिदानजन्य फल-समफल प्राप्तिकाम: श्रीदुर्गादेवीप्रीत्यर्थं कुष्माण्ड महाफलाय, महामहिषरूपाय महाद्भूत दानवाय श्रीदुर्गा त्रीपुरसुन्दरी महाकाली शाकम्भरी- प्रीयाय महाष्टमिनवमि संयुताय मम सकलशत्रु दुष्टजनान् भक्षय भक्षय प्रसादं कुरु कुरु, इमं कूष्माण्डबलिं महिषमर्दिनी प्रीतये अर्पयिष्ये ।

इति संकल्प्य घण्टाडमरुवाद्यघोषपूर:सरं-

"यसरी सङ्कल्प गरी घण्टा र डमरु बाजाको घोषसहित–"

यति संकल्प गरेर घण्टा डमरु वाद्यघोष आदि बजाउदै कुष्माण्ड बलि भगवतिलाइ अर्पण गरिदिने ।

भगवती कौशिकि कुष्माण्ड वलिना आप्यायताम्,

इति देव्यै समर्पयेत् ।

तत: कर्कटिक्षुदण्ड मूलक- बिल्व नारिकेलादिकं कुशादिसहित मादाय-

"त्यसपछि काँक्रो, उखुको लठ्ठा, मूला, बेल, नरिवल आदि कुशसहित लिएर–"

अब काक्रो, उखु, मुला, बेल, नरिवलआदि लिएर संकल्प गर्ने

ॐ अद्येह मम आयुआरोग्य ऐश्वर्योदयादि अनेकविधोतरोत्तर हर्ष विजयोदयादिवि वृद्ध्यर्थं श्रीदूर्गा भगवती प्रीत्यर्थं बल्यर्थे इमानि कर्कटिक्षु मूलक- बिल्व नारिकेलादिनि अहमर्पयिष्ये।।

इति संकल्प्य समर्पयेत् ।

पूनस्तथैव- घृतपायस बटकला जापृ धुकसक्तुतुण्डुला दिनि यथासम्भवं देव्यै समर्पयेत्।

"फेरि त्यसै गरी– घृतयुक्त खीर, बटुक, सातु, चामल आदि यथासम्भव देवीलाई अर्पण गर्नू।"

कृशरबलिदानम्

देव्या ईशानदिग्भागे चतुष्कोणात्मकं नवकोष्टमण्डलं विलिख्य कृशरबलिं वामहस्ताङ्गुष्ठेन कुशादिकं दक्षहस्ते गृहित्वा -

"देवीको ईशान दिशातर्फ चारकुने नौ कोष्ठको मण्डल कोरेर, खिचडी (कृशर) बलि बायाँ हातको बुढीऔंलाले र कुश आदि दायाँ हातमा लिएर–"

तिल,चामल चढाउने - (संकल्प गर्ने)

ॐ पूर्वोक्त संकल्पसिद्धिरस्तु अद्येह अहं मम श्रीदुर्गादेवि प्रीतिद्वारा नानाप्रतिबन्ध निवारण पूर्वक सकलाभिष्ट सिद्ध्यर्थं इमं कृशरबलिं समर्पयिष्ये ।

इति कुशादिकं भूमौ निक्षिप्य लिखितनवकोष्ठे पूर्वादि दक्षिणावर्त क्रमेण बलिं दद्यात् ।

ॐ जयन्त्यै नम:।
ॐ मङ्गलायै नम:।
ॐ काल्यै नम:।
ॐ भद्रकाल्यै नम:।
ॐ कपालिन्यै नम:।
ॐ दुर्गायै नम:।
ॐ क्षमायै नम:।
ॐ शिवायै नम:।
ॐ धात्रै नम:।

इति समर्पयेत्

पुष्पाञ्जलि

प्रार्थना गर्ने-

ॐ शरणागतदीनार्थ परित्राणपरायणे।
सर्वस्यार्ति हरे देवि नारायणी नमोऽस्तुते।।
ॐ सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके।
शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणी नमोऽस्तु ते।।

इति बलिदान विधिः ।।
।। इति महाअष्टमि विधि ।।

नेपाली–संस्कृत पूजा विधि र ग्रन्थ सङ्ग्रह