रूप
सप्तमीकृत्यम्
पूजनादिकं सर्वं द्वितीयदिनवत्कृत्वा -
"पूजनादि सम्पूर्ण कार्य दोस्रो दिनकै जस्तै गरेर–"
पूजा विधि सबै पहिलेको जस्तै गर्ने
सरस्वतीपूजा
ततस्तस्मिन्नेव दिने सरस्वतीं पूजयेत् । तद्यथा- यथालाभस्थाने पुस्तकम्, लेखनीम्, मसीपात्रादिकं च संस्थाप्य कुशादीन्यादाय,-
"त्यसपछि सोही दिन सरस्वतीको पूजा गर्नू। त्यसको विधि यसप्रकार छ– उपलब्ध भएसम्मको उपयुक्त स्थानमा पुस्तक, कलम, मसीदानी आदि सामग्रीहरू राखेर, हातमा कुश आदि पवित्र वस्तुहरू लिएर (संकल्प गर्नू),–"
ॐ अद्येह मम शारदनबरात्राङ्ग दुर्गा पूजनोत्सव कर्मणि श्री इष्टदेवता दूर्गादेवी प्रीत्यर्थं श्रीसरस्वती पूजन महं करिष्ये ।
इति संकल्पं बिधाय ।
कपि,कलम् पुस्तक् आदि चढाउने
ॐ सरस्वत्यै नम:।
ॐ विणापुस्तक धारिण्यै नम:।
ॐ श्रीवागेस्वर्यै नम:।
ॐ ऐं वद वद वाग्वादिनि स्वाहा।
ॐ लेखनी निर्मिता पूर्वं ब्रह्मणा पर्मेष्ठिना।
लोकानां च हितार्थाय तस्मात्तां पूजयाम्यहम्।।
शास्त्राणां व्यवहाराणां विद्यानामाप्नुयाद्यत।
अतस्त्वां पूजयिष्यामी मम हस्ते स्थिरा भव।।
प्रार्थना
प्रार्थना गर्ने-
ॐ या कुन्देन्दु-तुषारहार-धवला य शुभ्रवस्त्रावृता।
या विणा वरदण्डमण्डितकरा या श्वेतपद्मासना।।
या ब्रह्मऽच्युतशंकर प्रभृतिभिर्देवै सदा वन्दिता।
सा मां पातु सरस्वती भगवती नि:शेषजाड्यापाहा।।
शुक्लां ब्रह्मविचारसार परमा माद्यां जगदव्यापिनिं।
विणा पुस्तकधारिणिमभयदां जाड्यान्धकारापहाम्।।
हस्तेस्फाटिकमालिकां च दधती पद्मासने संस्थितां।
वन्दे तां परमेश्वरिं भगवतीं बुद्धिप्रदां शारदाम्।।
।।इति।।
नवपत्रीकाप्रवेश
नवपत्रीकाप्रवेश: तासां पूजा च -सप्तम्यां मध्यान्हे मूलनक्षत्रयुते केवले वा सुमुहूर्ते पूर्वदिन निमन्त्रित बिल्ववृक्ष-समीपं गत्वा तरुमूले उपविश्य
"नवपत्रिका भित्र्याउने र तिनीहरूको पूजा गर्ने विधि– सप्तमी तिथिको मध्याह्न कालमा मूल नक्षत्र परेको वा अन्य कुनै शुभ मुहूर्तमा, अघिल्लो दिन नै पूजा गरेर निम्तो दिइएको बेलको रूखको नजिकै गई त्यसको फेदमा बस्नू।"
वेलको रूखमा गई पूजा गरी धुप दिप गरी नमस्कार गर्ने-
ॐ दुर्गा प्रियाय बिल्ववृक्षाय नमः।
ॐ बिल्ववृक्ष महाभाग सदा त्वं शङ्करप्रियः।
गृहीत्वा तव शाखाङ्गं दुर्गापूजां करोम्यहम्।।
शाखाछेदोद्भवं दुःखं न च कार्यं त्वया विभो।
नेतव्योऽसि मयाऽऽगच्छ पूज्यो दुर्गा स्वरूपतः।।
इति संप्रार्थ्य पूर्वदिने सुपूजितां फलयुग्मसहितां शाखां संपूज्य
बेलको जोर फलसहित हागा काट्ने-
ॐ छिन्धि २ फट् २ स्वाहा अस्त्राय नमः।
इति संछिद्य
प्रार्थयेत्
नमस्कार गर्ने-
ॐ पुत्रायु र्धन वृद्ध्यर्थं नेष्यामि चण्डिकालये।
बिल्वशाखां समाश्रित्य राज्यं लक्ष्मीं प्रयच्छ मे।।
आगच्छ चण्डिके देवि सर्वकल्याणहेतवे।
पूजां गृहाण सुमुखि नमस्ते शङ्कर प्रिये।।
इति पठित्वा नवपत्रिकाः संगृह्य जलेनाभ्युक्ष्य पुष्पाक्षतैरभ्यर्च्य बिल्वशाखया सह वाद्यघोषपुरः सरं देविगृहाण मानयेत् । नवपत्रिकानामानि यथा-
"यसप्रकारको मन्त्र पढेर नवपत्रिका संकलन गर्नू। त्यसपछि तिनलाई जलले पवित्र पारी फूल र अक्षताले पूजा गरेर बेलको हाँगाका साथमा बाजागाजा बजाउँदै देवीघर (दसैँघर) भित्र भित्र्याउनू। नवपत्रिकाका नामहरू यसप्रकार छन्–"
बाजागाजा शङ्खघण्टा, डमरु बजाउदै प्रवेश गराउने
ॐ कदली दाडिमि धान्या हरिद्रा मानकं कचु।
बिल्वाशोकौ जयन्ती व विज्ञेया नवपत्रिकाः।।
ततः किञ्चिद्दिनशेषे पुष्पदध्यक्षत गीत वाद्य घण्टा डिण्डिम खड्ग कलशादिभिः शतघ्नीवाद्यघोष पुरःसरं तत्र गत्वा नवपत्रिकासहितां बिल्वशाखां त्रिः प्रदक्षिणं कृत्वा गङ्गोदकेन पञ्चगव्येन च स्नापयित्वा पुष्पाक्षतेन संपुज्य सुलिप्तभूमौ संस्थाप्य पूजयेत् ।
"त्यसपछि दिन अलिकति बाँकी छँदै (साँझपख) फूल, दही, अक्षता, कलश र खड्ग बोकी गीत, बाजा, घण्टी, डमरू तथा शतघ्नी बाजा बजाउँदै नवपत्रिका स्थापना गरिएको ठाउँमा जानू। अनि नवपत्रिका सहितको बेलको हाँगालाई तीन पटक परिक्रमा गरी गङ्गाजल र पञ्चगव्यले स्नान गराउनू। त्यसपछि फूल–अक्षताले राम्ररी पूजा गरी गोवरले राम्रोसँग लिपपोत गरिएको भुइँमा राखेर पुनः पूजा गर्नू।"
नवपत्रिकापूजन
तत्र सङ्कल्प
बिल्वशाखा सहिता नवपत्रिका गृहित्वा संचाल्य गितावाद्यशतघ्नी घोषपूर्वकमन्तर्देवी गृहं प्रवेशयित्वा कर्मपात्रोदकेन पत्रिकाः पृथक् पृथक् स्नापयेत्-
"बेलको हाँगासहितको नवपत्रिकालाई उठाएर, गीत, बाजा र शतघ्नी बाजा बजाउँदै देवीघर (दसैँघर) भित्र भित्र्याउनू। त्यसपछि कर्मपात्रको पवित्र जलले नवपत्रिकाका प्रत्येक बिरुवाहरूलाई छुट्टाछुट्टै स्नान गराउनू–"
पूजाको लागि संकल्प गर्ने-
ॐ अद्येह अहं सपरिवारस्य मम सर्वपाप सर्वशत्रुक्षय सर्वारिष्ट शान्ति- सकल दारिद्र्यो पशमन दीर्घायुरारोग्यैश्वर्योदयाद्य भिवृद्ध्यर्थं आदौ दीप-कलश गणेश पूजन पूर्वकं नवपत्रिका पूजनं करिष्ये।
बिल्वशाखा सहिता नवपत्रिका गृहित्वा संचाल्य गितावाद्यशतघ्नी घोषपूर्वकमन्तर्देवी गृहं प्रवेशयित्वा कर्मपात्रोदकेन पत्रिकाः पृथक् पृथक् स्नापयेत् -
"बेलको हाँगासहितको नवपत्रिकालाई उठाएर, गीत, बाजा र शतघ्नी बाजा बजाउँदै देवीघर (दसैँघर) भित्र भित्र्याउनू। त्यसपछि कर्मपात्रको पवित्र जलले नवपत्रिकाका प्रत्येक बिरुवाहरूलाई छुट्टाछुट्टै स्नान गराउनू–"
तत्र मन्त्राः
जल् सेचन् गर्दै प्रतेकमा पुजा गर्ने
रम्भास्नाने
केराको बोटमा जल सेचन गरि नमस्कार गर्ने-
ॐ दुर्गे देवि समागच्छ सान्निध्यमिह कल्पय।
रम्भारूपेण मे नित्यं शान्तिं कुरु सदा शुभे।।
दाडीमिस्नाने
दाडिमको हागामा जल सेचन गर्ने-
ॐ दाडिमि त्वं पुरा युद्धे रक्तबीजस्य सम्मुखे।
उमाकार्यं कृतं यस्मात् तस्माद्दुर्गे नमोऽस्तु ते।।
धान्यस्नाने
धानको बोटमा उहि विधि गर्ने-
ॐ जगतः प्राण रक्षार्थं ब्रह्मणा निर्मितं पुरा।
उमा प्रितिकरं धान्यं तस्माद्रक्षतु सर्वदा।।
हरिद्रास्नाने
*बेसारको बोटमा ***
ॐ हरिद्रे वरदे देवि उमारूपासि सुव्रते।
मम विघ्नविनाशाय पूजां गृह्ण सुरोत्तमे।।
मानकस्नाने
*मानक (माने)को बोटमा ***
ॐ यस्य पत्रे वसेद्देवी मानवृक्ष शचिप्रिय।
मम चानुग्रहार्थाय ह्यागतासि सुरप्रिये।।
कचुस्नाने
*कचुको बोटमा ***
ॐ महिषासुरयुद्धेषु कच्चीभूतासि सुव्रते।
मम चानुग्रहार्थाय ह्यगतासि सुरप्रिये।।
बिल्वस्नाने
*बेलको हागोमा ***
ॐ महादेव प्रियकरो वासुदेव प्रियः सदा।
उमाप्रीतिकरि नित्यं बिल्ववृक्ष नमोऽस्तुते।।
असोकस्नाने
*अशोकको बोटमा ***
ॐ हरप्रियकरो वृक्ष त्वमेकः शोकनाशनः।
दुर्गाप्रितिकरो यस्मात् तस्मात्त्वं रक्ष मां सदा।।
जयन्तिस्नाने
जयन्तिको बोटमा**
ॐ निशुम्भ शुम्भमथने सेन्द्रैर्देवगणैः सह।
जयन्ति पूजयामित्वा मस्माकं वरदा भव।।
इति प्रतेकं संस्नाप्य दुर्गाघट समीपे भूमौ पीतवस्त्रं प्रसार्य तत्रोत्तरोत्तरक्रमेण कदल्यादिनवपत्रिकां संस्थाप्य।
"यसरी प्रत्येकलाई छुट्टाछुट्टै स्नान गराएर, दुर्गाघटको छेउमा भुइँमा पहेँलो वस्त्र ओछ्याई त्यसमाथि कदली आदि नवपत्रिकालाई क्रमशः (उत्तरोत्तर क्रमले) राखेर–"
देविको छेउमा पहेलो वस्त्रमा ओच्छ्याएर नवपत्रिका राख्ने।
कुशादिन्यादाय
संकल्प गर्ने-
ॐ अद्येह मम शारद नवरात्र दुर्गापूजाङ्गत्वेन नवपत्रिकापूजनं तदधिष्ठात्रिदेवि पूजनं बिल्वे दुर्गापूजनं चाहं करिष्ये ।
प्रार्थना
नमस्कार गर्ने-
ॐ कैलासशिखराद्देवि विन्ध्याद्रेर्हिमपर्वताम्।
आगत्य बिल्वशाखायां चण्डिके कुरु सन्निधिम्।।
आवाहनम्
आवाहन गर्ने-
ॐ भगवति चण्डिके इहागच्छ इहतिष्ठ मम पूजां गृहाण तावत्वं सुस्थिरा भवः।
प्राणप्रतिष्ठा
शाखाहरुमा देविको प्राण प्रतिष्ठा गर्ने-
ॐ मनोजूतिर्जुषतामाज्यस्य बृहस्पतिर्ज्यज्ञमिमं तनोत्वरिष्टं ज्यज्ञغ समिमंदधातु। विश्वेदेवासऽइह मादयन्तामों ३ प्रतिष्ठ।
दक्षयज्ञ विनाशिन्यै महाघोरायै योगिनि कोटि परिवृतायै भद्रकाल्यै ह्रिं नमः।
ॐ उग्रचण्डोरुचण्डे च चण्डोग्रे चण्डनायिके।
चण्डे चण्डवति चण्डे तुभ्यं चण्डि नमो नमः।।
महिषघ्नि महामाहे चामुण्डे मुण्डमालिनि।
क्षेम मारोग्य मैश्वर्यं देहि देवि प्रसीद मे।।
पूजनम्
पूजा गर्ने-
रम्भाधिष्ठात्रै ॐ ब्राह्मै नमः।
दाडिम्याधिष्ठात्रै ॐ रक्तदन्तिकायै नमः।
धान्याधिष्ठात्रै ॐ लक्ष्मै नमः।
हरिद्राधिष्ठात्रै ॐ दुर्गायै नमः।
मानकाधिष्ठत्र्यै ॐ चामुण्डायै नमः।
कच्च्वधिष्ठात्रै ॐ कालिकायै नमः।
बिल्वाधिष्ठात्रै ॐ शिवायै नमः।
अशोकाधिष्ठात्रै ॐ शोकहारिण्यै नमः।
जयन्त्यधिष्ठात्रै ॐ कार्तिक्यै नमः।
इतिक्रमेण पाद्यादिषोडशोडशोपचारैः प्रत्येकं सम्पूज्य
प्रार्थयेत्
प्रार्थना गर्ने-
ॐ पत्रिके नवदुर्गे त्वं महादेवमनोरमे।
पूजां समस्तां सङ्गृह्य रक्ष मां त्रिदशेश्वरि।।
।। इति नवपत्रिकापूजन विधि ।।
भद्रकाली पूजा
ततः स्वर्णप्रतिमायां दुर्गाघटे वा
"त्यसपछि सुनको प्रतिमामा अथवा दुर्गाघटमा (भद्रकालीको पूजा गर्नू)–"
भद्रकालि पुजा गर्ने-
ॐ भद्रकाल्यै नमः।
इति षोडशोपचारै समपूज्य।
भद्रकालि प्रार्थना
नमस्कार गर्ने-
ॐ ऐं ह्रीं श्रीं नमोस्तुते जगद्धात्रि,तथा महिषमर्दिनि।
त्रिशूलं पातु नो भीतेर्भद्रकालि नमोऽ स्तु ते।।
ज्वालाकराल मत्युग्र मशेषासुरसूदनम्।
त्रिशूलं पातु नो भीतेर्भद्रकालि नोस्तुते।।
ॐ महिषघ्नि महामाये चामुण्डे मुण्डमालिनि।
आयुरारोग्य विजयं देहि देवि नमोऽ स्तुते।।
पथिदेवालये दुर्गे अरण्ये प्रानतरे जले।
सर्वत्रोपगते दुर्गे नारायणि नमोऽ स्तुते।।
शिरो मे सर्वदा पातु पातु कण्ठं महेश्वरि।
ह्रृदयं पातु चामुण्डा सर्वतः पातु कालिका।।
देवद्वारे नदीतीरे राजद्वारे च संकटे।
पर्वतारोहणे दुर्गे, दुर्गे रक्ष नमोऽ स्तुते।।
सङ्ग्रामे विजयं देहि वरं देहि च सर्वदा।
पुत्रानदेहि महाभागे दारान् दारिद्र्य नाशिनि।।
आन्ध्यं कुष्ठं च दारिद्र्यं रोगं शोकं च दारुणम्।
बन्धु स्वजन वैराग्यं तत्सर्वं हर चण्डिके।।
सर्वमङ्गल माङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके।
शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽ स्तुते।।
इति संप्रार्थ्य दण्डवत्प्रणमेत् ।
।। इति सप्तमिकृत्यम् ।।